تهیه‌كننده «هزاره ادب فارسی»: بهروز رضوی فقط گوینده نبود، خودش یك مكتب در روایت بود

محمد حسینی باغسنگانی، تهیه كننده و پژوهشگر رادیو فرهنگ كه بیش از دو دهه در برنامه‌هایی چون «هزاره ادب فارسی»، «چراغداران»، «قند مكرر»،«نام‌آوران»،«چراغی دركویر»وطن فارسی» و مستند «دانای كل» و نزدیم به 25 عنوان برنامه با زنده یاد بهروز رضوی همكاری داشته است، با تحلیل علمی و هنری صدای این گوینده پیشكسوت گفت :‌وقتی صدای رضوی پخش می‌شود، شنونده بی‌اختیار مكث می‌كند؛ این صدا تركیبی از دانش، تجربه و صداقتی است كه در حافظه جمعی ایرانیان ثبت شده است.
محمد حسینی باغسنگانی، تهیه‌كننده و پژوهشگر رادیو فرهنگ، درباره ویژگی‌های صدای زنده‌یاد بهروز رضوی گفت: وقتی صدای بهروز رضوی پخش می‌شود، شنونده بی‌درنگ دقت می‌كند؛ ضرباهنگ مقید، طنین گرم و تلفظ روشن. این سه عنصر همان چیزی است كه می‌تواند هویت یك رسانه را بسازد.

او با اشاره به سابقه طولانی این گوینده در رادیو افزود: رضوی فعالیت حرفه‌ای خود را از سال 1347 آغاز كرد و در دوره‌ای كه رادیو مهم‌ترین رسانه اطلاع‌رسانی كشور بود، صدای او برای میلیون‌ها ایرانی نماد اعتماد، آرامش و وقار شد
باغسنگانی كه طی سال‌های فعالیت خود بیش از چهل برنامه رادیویی و تلویزیونی با صدای این گوینده تولید كرده است، درباره ویژگی‌های صدای رضوی توضیح داد: صدای بهروز رضوی در محدوده باریتون قرار می‌گیرد؛ یعنی صدایی با فركانس پایه عمیق و هارمونیك‌های قدرتمند در محدوده میانی. همین ویژگی باعث می‌شود صدا هم گرم باشد و هم شفاف. به همین دلیل او هم در روایت مستندهای تاریخی اقتدار دارد و هم در برنامه‌های فرهنگی ارتباط عاطفی برقرار می‌كند.
او در ادامه به تجربه همكاری در مستند رادیویی «دانای كل» اشاره كرد و گفت: این مجموعه پنج سال از رادیو فرهنگ پخش می‌شد و درباره تاریخ و تمدن‌های باستانی بود. در یكی از برنامه‌ها كه به تمدن اَرَتَه و كشفیات جیرفت می‌پرداخت، رضوی روایت ماجرای اِنمِركار، پادشاه اروك را خواند. بعدها دكتر یوسف مجیدزاده، باستان‌شناس برجسته، به من گفت روایت رضوی چنان زنده و دقیق بود كه گویی تاریخ در برابر شنونده جان می‌گرفت.
به گفته این تهیه‌كننده رادیو، راز ماندگاری صدای رضوی تنها در ویژگی‌های طبیعی آن خلاصه نمی‌شود. او در این باره گفت: آنچه صدای خوب را به صدای جاودانه تبدیل می‌كند، دانش اجراست. رضوی استاد كنترل تنفس دیافراگمی، مكث‌های حساب‌شده و تنظیم دقیق سرعت بیان است. او به‌خوبی می‌داند چگونه از سكوت استفاده كند تا معنای جمله در ذهن مخاطب رسوب كند.
باغسنگانی همچنین به نقش این گوینده در برنامه‌های شاخص رادیو فرهنگ اشاره كرد و گفت: صدای رضوی در برنامه‌هایی مانند “چراغداران”، “نام‌آوران”، “فرزانگان فرهنگ”، “هزاره ادب فارسی” و “روایت شب” ستون اصلی روایت بود. همین‌طور مجموعه “كتاب شب” رادیو تهران كه از كارهای ماندگار او به شمار می‌رود.

باغسنگانی ‌درباره راز ماندگاری صدای بهروز رضوی گفت :صدای بهروز رضوی محصولِ هم‌نشینیِ استعدادِ بدوی و مجموعه‌ای از فنون آموخته‌شده است. او به ما می‌گوید كه «صدا» نه صرفاً ابزارِ اعلان، كه حافظِ خاطره و سازندهٔ معناست؛ صدایی كه با كمترین تزیین بیشترین تأثیر را می‌گذارد. راز جاودانگی او در این است كه توانست علم، هنر و صداقت را در یك خط صوتی واحد پیوند بزند؛ خطی كه هنوز پس از دهه‌ها، در ذهن و گوش مخاطب ایرانی جاری است.

او در ادامه با مقایسه جایگاه رضوی با گویندگان مشهور جهان بیان داشت: در مقیاس جهانی می‌توان او را در كنار چهره‌هایی مانند دیوید اتنبرو یا دان پاردو قرار داد؛ صداهایی كه نه‌تنها ابزار روایت، بلكه بخشی از هویت فرهنگی كشورشان شدند.
باغسنگانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به كمبود صداهای شاخص در رسانه امروز گفت: یكی از صداهای درخشان تاریخ روایت در ایران منوچهر انور بود؛ صدایی كه در گفتار متن “جام حسنلو” و مستند “باد صبا” درخشید. اما او این مسیر را ادامه نداد و به همین دلیل بهروز رضوی عملاً بی‌رقیب ماند.
این تهیه كننده در عین حال از ظهور نسل تازه‌ای از گویندگان خبر داد و افزود: خوشبختانه چند صدای جوان و توانا در حال ادامه دادن این مسیر هستند. از جمله سعید بارانی، ساحل كریمی و حسن همایی كه هر كدام ظرفیت تبدیل شدن به چهره‌های جدی در عرصه روایت رادیویی را دارند.همچنین گفتنی است بعد از بیماری و كم كاری استاد بهروز رضوی، كار متن خوانی در برنامه «هزاره ادب فارسی» به گوینده توانا و ارزنده رادیو استاد رضا خضرایی سپرده شد كه به راستی ادامه دهنده راه استاد رضوی است.

باغسنگانی كه 25 سال همكاری حرفه‌ای با بهروز رضوی را در كارنامه دارد، در ادامه به بخشی از برنامه‌هایی اشاره می‌كند كه با اجرای این گوینده پیشكسوت و تألیف و تهیه او تولید شده‌اند. به گفته او، این فهرست تنها بخشی از همكاری‌های مشترك است و همه آثار را دربر نمی‌گیرد.

او توضیح داد: البته این فهرست كامل نیست؛ چرا كه تعداد این برنامه‌ها به همین‌جا ختم نمی‌شود. بخشی از همكاری‌های ما در شبكه‌هایی مانند رادیو ایران، رادیو جوان و نیز رادیوهای برون‌مرزی مانند صدای آشنا انجام شده كه در این فهرست نیامده است.
به گفته باغسنگانی، مجموعه‌ای از برنامه‌هایی كه با گویندگی و اجرای استاد زنده یاد بهروز رضوی و با تألیف و تهیه او تولید شده‌اند، شامل این آثار است:

- «دانای كل»؛ شنبه‌ها ساعت 20 تا 20:30 (رادیو فرهنگ، 1379–1382)
- «نام‌آوران»؛ جمعه‌ها (رادیو فرهنگ، 1381–1384)
- «رستاخیز كلمات»؛ برنامه تلویزیونی شبكه تهران (1384)
- «فرزانگان فرهنگ»؛ سه‌شنبه‌ها (رادیو فرهنگ، 1395–1404)
- «بهارستان»؛ دوشنبه‌ها، برنامه زنده دو ساعته (رادیو تهران، 1386–1390)
- «شیراز»؛ برنامه زنده دو ساعته (رادیو تهران، 1388–1390)
- «چراغداران»؛ پنج‌شنبه‌ها، 60 دقیقه (رادیو گفت‌وگو، 1393–1395)
- «چراغداران»؛ شنبه تا چهارشنبه، 5 دقیقه (رادیو فرهنگ، 1395–1404)
- «وطن فارسی»؛ پنج‌شنبه‌ها، 60 دقیقه (رادیو فرهنگ، 1395) با حضور پنج مجری از كشورهای بنگلادش، پاكستان، افغانستان، هندوستان و ایران در استودیوی شماره 18 رادیو فرهنگ
- «سخن و سخنوران»؛ شنبه تا چهارشنبه، 30 دقیقه (رادیو فرهنگ، 1395–1403)
- «روزنه»؛ شنبه تا چهارشنبه، 15 دقیقه (رادیو فرهنگ، 1395–1400)
- «صدای شاعر»؛ روزانه، 5 دقیقه (رادیو فرهنگ، 1399–1404)
- «هزاره ادب فارسی»؛ روزانه، 15 دقیقه (رادیو فرهنگ، 1395–1405)

او همچنین یادآور می‌شود كه افزون بر این برنامه‌ها، بیش از یكصد مستند فرهنگی رادیویی و مجموعه‌هایی مانند «چراغی در كویر» و مستندهای تركیبی دنباله‌دار »جام شفق» و «از بركلی تا دهلاویه» كه این روزها به مناسبت سالروز شهادت مصطفی چمران نیز حاصل سال‌ها همكاری مشترك با این گوینده برجسته بوده است.

محمدحسینی باغسنگانی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: بهروز رضوی برای من فراتر از یك همكار است؛ او یك “اثر باستانی ملی” است. صدایی كه هم خبر جنگ و صلح را اعلام كرده و هم در لحظات فرهنگی با مخاطب هم‌سخن شده است. رضوی تنها یك گوینده نیست، بلكه مكتبی در روایت است كه متأسفانه در رسانه امروز هنوز آن‌گونه كه باید درك نشده است.»

او در پایان تأكید كرد: بهروز رضوی فقط یك گوینده نیست؛ او بخشی از حافظه فرهنگی ماست. اگر درباره برخی هنرمندان گفته می‌شود آثارشان میراث ملی است، من معتقدم صدای رضوی نیز در همین اندازه اهمیت دارد. این صدا حاصل هم‌نشینی استعداد طبیعی، دانش حرفه‌ای و صداقت در اجراست؛ تركیبی كه كمتر در رسانه امروز دیده می‌شود.